ABBA च्या गीतांनी नटलेली संगीतिका

२०१५ च्या जुलै महिन्यात सुप्रीम कोर्टाने दोन महत्त्वाचे निर्णय दिले.

पहिला गर्भपाताचा अधिकार. काही विशेष परिस्थितीत चोवीस आठवडय़ानंतर सुद्धा डॉक्टरांच्या सल्ल्याने गर्भपात करता येईल. बलात्कारातून झालेली संतती, मातेच्या आरोग्याला धोका असेल तेव्हा, आई मानसिकदृष्टय़ा सक्षम नसेल तर, अशा  विशिष्ट परिस्थितीत ह्या निर्णयाचा खूप फायदा होईल. अर्थात हा निर्णय आला म्हणून बेजबाबदार वागायचे लायसन्स मिळेल असे ज्यांना वाटते त्यांनी हा विचार करावा की सततच्या गर्भपात करण्याने आईच्या आरोग्याला धोका पोचू शकतो.
दुसरा अत्यंत महत्वाचा निर्णय होता की मुलाला आता आईचे नाव लावता येईल त्यामुळे विधवा, घटस्फोटित, अविवाहित अगदी वेश्यांच्या मुलांची सुद्धा वडीलांचे नाव नाही म्हणून अडवणूक होणार नाही. आपल्या समाजात स्त्रीला महत्वाचे स्थान आहे. मातृदेवो भव म्हणून आई वंदनीय आहे.
कन्या, पत्नी आणि माता या तीनही स्वरूपात स्त्रीला पुजताना तिला तिच्या स्वतंत्र अस्तित्वामुळे पुजले जाते की तिला या भूमिकेत जगण्याची संधी मिळवून देणाऱ्या पुरुषामुळे हा महत्वाचा प्रश्न आहे. पित्याच्या नावाशिवाय जन्माला आलेली कन्या, लग्नबंधनाशिवाय पुरुषाजवळ राहणारी स्त्री आणि पित्याचे नाव आपल्या अपत्याला देऊ न शकणारी माता यांच्या भूमिका आणि कर्तव्ये सारखी असताना केवळ पुरुषाच्या नावाची जोड नाही म्ह्णून तिला अपमानित व्हावे लागते हा इतिहास आहे.
या पार्श्वभूमीवर, कोर्टाने दिलेले हे दोन्ही निर्णय अत्यंत क्रांतिकारी होते. 
तरीही याच्या पलीकडे जाऊन मनात आले,  लग्न न करता बाळ जन्माला घालायचे असेल तर त्याचे संगोपन करण्याची माझी मानसिक, शारीरिक आणि आर्थिक क्षमता आहे का हे सुद्धा पहायला हवे.  कुटुंबात वाढणे हा प्रत्येक मुलाचा अधिकार आहे. ती त्याच्या सर्वांगीण विकासाची गरज सुद्धा आहे. स्वतःच्या मातृत्वाची भूक भागवताना आपण तो हक्क हिसकावून घेतो का ह्याचाही विचार व्हायला हवा. मी हे नैतिक  का अनैतिक हा विचार करत नाही. जी जबाबदारी पेलण्यामागे प्रेम असते, जबाबदरीची जाणीव असते आणि पेलण्याची क्षमता असते ते सर्व नैतिकच असावे. तरीही काही गोष्टीचा परीणाम हा  दुसऱ्यांना कळत न कळत हानी पोचवतो. 
निर्णय चांगलाच  आहे. फक्त जेव्हा स्पर्म डोनेशन किंवा लग्न न करता मूल जन्माला घातले आणि उद्या जर त्या मुलाला कमी जाणवली तर!  त्याही पेक्षा आईला गंभीर आजार, झाला, अकस्मात मृत्यू झाला तर त्या मुलाची जबाबदारी कायद्याने कोणाकडे असणार याचा विचार करावा इतकंच..
एकल पालकत्व हा विषय गंभीर आहे. २००८ मध्ये प्रदर्शित झालेला मामा मीया (Mamma Mia) हा सांगीतिक सिनेमा ह्याच विषयावर आधारित आहे. ह्या सिनेमाची हाताळणी मात्र विनोदाच्या अंगानी केली आहे. सिनेमाचे मुख्य अंग आहे संगीत.

वीस वर्षाच्या सोफीचे  होणारे लग्न हा सिनेमाचा केंद्रबिंदू.
सोफीचे (Amanda Seyfried) बालपण ग्रीस मधील एका छोट्याश्या बेटावर जाते. तिच्या कुटुंबात दोनच माणसे आहेत. ती आणि तिची आई, डोना. (Meryl Streep). आईचे या बेटावर एक छोटेसे रिसॉर्ट आहे. गुजराण होण्याइतपत उत्पन्न आहे. सोफीचे लग्न, सोफीनेच ठरवले आहे. सगळे मनासारखे होत असूनही तिचे मन मात्र अस्वस्थ आहे. एवढ्या वर्षात आपले वडील कोण हा प्रश्न सतावत असला तरी आईला वाईट वाटेल म्हणून आपल्या कुतूहलाला तिने आपल्या हृदयात बंदिस्त करून ठेवले होते पण आता लग्नाचा दिवस जसा जवळ येतो आहे तसे आपल्या लग्नात वडील असावे ही इच्छा अजून प्रबळ होत चालली आहे.
अपघातानेच तिच्या आईची डायरी सोफीला सापडते. 

तिच्या जन्माच्या वेळी घडलेल्या घटना त्यात नमूद केलेल्या असतात. तरुण वय, विवेकाचा अभाव, आंधळे प्रेम, त्यातून वाट्याला आलेला विश्वासघात, त्यातून बाहेर पडताना केलेल्या चुका आणि त्या सर्वांची परिपूर्ती म्हणजे दिवस राहणे.
दिवस राहणे ही निसर्गाची किमया आहे. दोन तापलेल्या शरीरांचे जवळ येणे ही क्रिया त्याच्यासाठी पुरेशी आहे. नैतिक अनैतिक, जबाबदारी हे शब्द काही त्याच्या कोशात नाही. ते विचारी माणसांच्या कोशात असतात. त्यासाठी विचार करण्याची  क्षमता वापरली नाही की हे असे अपघात होतात आणि त्याला एक नाही, दोन नाही तर तीन पुरुष जबाबदार असतात. ह्यात नक्की आपले वडील कोण हे सोफीला जाणून घायचे आहे.त्या तीन माणसांचा पत्ता शोधून सोफी, आईच्या नकळत या तिघांनाही लग्नाचे आमंत्रण पाठवते. 

लग्नाचा दिवस उजाडतो. एक एक पाहुणे बेटावर यायला सुरुवात होते. ह्यात डोनाच्या, तान्या आणि रोझी ह्या
दोन मैत्रिणी असतात. सोफीने पाठवलेल्या आमंत्रणाला उत्तर म्हणून डोनाचे तीनही मित्र, हॅरी( Colin Firth), बिल(Stellan Skarsgard) आणि सॅम (Pierce Brosnan) हजर होतात. आईला आवडणार नाही, रुचणार नाही म्हणून सोफी त्यांना लपवण्याचा निष्फळ प्रयत्न करते खरी पण डोनाला ही बातमी मिळतेच आणि डोना सैरभैर होते.
भूतकाळात गाडल्या गेलेल्या या सत्याचा सामना करणे तिच्यासाठी लाजिरवाणे असते. 
डोनाला आपले प्रेम मिळते का? सोफी आपल्या वडिलांना शोधून काढण्यात यशस्वी होते का? सोफीचे पितृत्व कोणाकडे हे  निश्चित झालेले नाही. ह्या सत्याशी सामना झाल्यावर त्या तिघांची काय प्रतिक्रिया होते? सोफी एवढ्या लहान वयात लग्नाचा जो निर्णय घेते त्यावर कायम राहते का? ह्या सर्व प्रश्नाची उत्तरे पाहण्यासाठी मामा मिया पाहायला हवाच.
कथा विनोदी अंगाने जात असल्याने, एकल मातृत्व, लग्नाशिवाय झालेली संतती हा सिनेमाचा विषय गंभीर असूनही सिनेमा हसवतो. ABBA ह्या लोकप्रिय बँडच्या गाजलेल्या गीतांचा कथा पुढे सरकवण्यासाठी उपयोग करून घेतलेला आहे.
मूळ गायकांनी ती गायलेली नसून सिनेमातील कलाकारांनी ती गायलेली आहे हे विशेष. तसे रूढार्थाने कुणीही गायक नसले तरीही गीतांना सर्वच कलाकारांनी न्याय दिला आहे. विशेषतः मेरील ने गायलेले “The Winner Takes It All” हे गीत.
I’ve played all my cards
And that’s what you’ve done too
Nothing more to say
No more ace to play
The winner takes it all
The loser standing small

आयुष्यात जे पाहिजे ते मिळवणे हा एक खेळ असतो. तुम्ही तुमची पाने खेळता, समोरचा त्याची. हार-जीत मान्य करून पुढे जायचे असते. जो जिंकतो तो जिंकतो हे एकदा लक्षात आले की पाठी वळून न बघता हरणारा आपल्या मार्गाला लागतो.
आयुष्यात हे मार्गाला लागणे महत्वाचे. 
भारतीय संस्कृतीत विवाह हा एक संस्कार आहे त्यामुळे हा सिनेमा पाहताना अनेकांना हा फार superficial वाटण्याची शक्यता आहे. आणि हा सिनेमा खरेतर एक फँटसी आहे पण ज्यांना ABBA चे संगीत आवडते, मेरील स्ट्रीप आवडते त्यांच्यासाठी ही पर्वणी आहे. दीड  तासाची करमणूक.
मातृदिनासाठी हा सिनेमा का हा प्रश्न कुणालाही पडू शकेल. बॉलीवूड आणि असंख्य प्रादेशिक सिनेमा आहेत ज्यांनी ह्या नात्याचे पैलू दाखवले आहेत. आईने केलेला त्याग, तिचे संस्कार, कठीण परिस्थितीत सुद्धा तिची न ढळलेली श्रद्धा ह्याचे दर्शन ह्या सर्वच सिनेमातून दिसते.
आताचा काळ वेगळा आहे. आई ही सुद्धा माणूस असते. तिच्या हातून चुका होऊ शकतात. मुलांहून वेगळ्या तिच्या आकांक्षा असू शकतात हा विचार समाजात रुजला आहे. घटस्फोट, एकल पालकत्व, लग्नाशिवाय मिळालेले मातृत्व, सरोगसी, एकट्या स्त्री ला सुद्धा मूल दत्तक घेण्याचा किंवा जन्माला घालण्याचा मिळालेला अधिकार ह्या गोष्टी आता दुर्मिळ राहिल्या नाहीत. त्या चांगल्या की वाईट हा या लेखाचा विषय नाही, या सिनेमाच्या अंगाने नाहीच पण सिनेमा पाहताना काही गोष्टी जाणवल्या त्या साठी हा सिनेमा निवडला.

मला आवडलेल्या गोष्टी
—————————
डोनाच्या हातून चुका झालेल्या आहेतच. त्याची तिला जाणीव आहे पण त्याची शिक्षा ती मुलीला देत नाही. आपल्या चुकीचे खापर तिच्यावर फोडत नाही. कॅथॉलिक, कर्मठ कुटूंबातली असल्याने तिच्या कुटुंबाची तिला मदत नाही. ती आपल्या निर्णयाची जबाबदारी स्वतःच्या खांद्यावर घेते. स्वतःचे छोटे रिसॉर्ट काढते. ते चालवण्यासाठी कष्ट करते. मेहेनतीने ते वाढवते, आपल्या मुलीला वाढवते. त्या घरात पुरुषाचे अस्तित्व नाही, पण सोफीला वाढवताना त्याची कमतरता ती भासू देत नाही. 

स्वातंत्र्य देतानाच त्याचा वाईट उपयोग ती करणार नाही ह्याचे संस्कार देते. आई आणि मुलीत प्रेमाचा बंध आहे. त्या दोघांच्या नात्यात प्रामाणिकपणा आहे. आपले वडील कोण ह्याची उत्सुकता सोफीला असली तरी आपल्या वागण्याने आई दुखावली जाऊ नये यासाठी सोफी जागरूक आहे. त्यामुळे लग्नाच्या दिवशी आपल्या वडिलांची भूमिका निभावण्याची विनंती ती आपल्या आईला करते. आपल्या आईने आपल्यासाठी किती कष्ट घेतले आहेत याची जाणीव तिला आहे आणि तिच्याप्रती ती कृतज्ञ आहे.
सिनेमाच्या शेवटी डोनाच्या आयुष्यात आलेले तीनही पुरुष आपली चूक मान्य करतात आणि सोफीला मुलगी म्हणून स्विकारतात. रूढी परंपरा ह्याचाही पेक्षा प्रेम हेच कुटुंबाला बांधून ठेवते ही या सिनेमाची थीम आहे.
स्वतःच्या चुका मान्य करून, त्याची जबाबदारी घेणे आणि त्यातून धडा शिकून आपले आयुष्य सावरणे हा या सिनेमाचा संदेश आहे.

Disclaimer:
Priya Prabhudesai Writes claims no credit for any image or screenshots  posted on this site. Images are posted here to make the text interesting. The images and screenshots are the copyright of their original owners.